تبلیغات
گروه زیست شناسی ناحیه 1 کرمان

بررسی نقش سلول های بنیادی در درمان دیابت

  • تاریخ : شنبه 26 فروردین 1391
  • موضوع :
  • نظرات

سلولهای بنیادین علیه دیابت

نویسنده : Daniela Pichleritsch

مترجم: دكتر امیر افتخارزاده

منبع Diabetiker Ratgeber, mail 2008

تهییه شده در فصلنامه پیام دیابت , انجمن دیابت ایران

 

پژوهشگران سراسر جهان، تحقیقات بسیاری در زمینه به كارگیری سلولهای بنیادین برای درمان دیابت انجام داده اند.

دیابت و سلول های بنیادی" انسان باید مانند موش باشد، در این صورت است كه شانس رهایی از دیابت را خواهد داشت! "  اگر گزارشهای دانشمندان امریكایی را كه در هفته های اخیر منتشر شده بپذیریم، جمله ذكر شده، حداقل باوری است كه در اذهان عموم افراد جای میگیرد!

محققان، موشهای مبتلا به دیابت را از طریق سلولهای بنیادین به شكل موفقیت آمیزی درمان كردهاند. این امر برای محققان San Diago به وسیله پرورش سلولهای بنیادین جنین انسان و تولید سلولهای پانكراس میسر گردیده است. با پیوند این سلولها به موش، آنها توانستند به سرعت انسولین تولید نمایند. اینكه آیا با روشی مشابه میتوان به درمان افراد دیابتی پرداخت یا نه، هنوز نامعلوم است.

» سلولهای بنیادین؛ ذراتی با قابلیتهای متعدد

سلولهای بنیادین، سلولهایی هستند كه هنوز برای انجام یك قابلیت و عملكردی خاص تعیین نشدهاند. سلولهای بنیادین از سلولهای جنینهای چند روزه می آیند و پیش ساز تمامی سلولهای بدن میباشند.

بزرگسلان (Adulte): در این گروه سنی، جایگاه سلولهای بنیادین خون و مغز استخوان است. از سلولهای بنیادین، سلولهای خونی و سلولهای پوستی جدید به وجود می آید. این سلولهای جدید همچون سلولهای بنیادین جنینی قابلیت تبدیل به سلولهای دیگر را ندارند. میتوان از سلولهای بنیادین سازنده سلولهای خونی به منظور درمان بیماران مبتلا به سرطان خون و سرطان غدد لنفاوی استفاده كرد.

نكته قابل توجه در این گونه روش درمانی، این است كه تزریق مرتب انسولین را غیر ضروری میسازد و این خود، امر بسیار مهمی است. در سراسر جهان نزدیك به 70 میلیون دیابتی از یك تا چند بار در روز، انسولین تزریق میكنند كه علت آن، كاهش و یا عدم ترشح انسولین از پانكراس است.

درمان با عمل پیوند

دیابت و سلول های بنیادیامروزه از نظر تئوری، درمان دیابت با عمل پیوند، امكانپذیر است. به عنوان مثال میتوان عمل پیوند سلولهای پانكراس را ذكر كرد سلولهای بتای پانكراس، تولید كننده هورمون كاهش دهنده قند خون هستند. خطر پیوند این سلولها بسیار زیاد است و بیمار نیازمند آنست كه تمام طول عمر دارو مصرف نماید تا بدین سان از پس زدن آن عضو جلوگیری نماید. مصرف داروها، سیستم ایمنی را تضعیف نموده و احتمال ابتلا به بیماریهای عفونی و نیز سرطانی را افزایش میدهد. اصولاً فقط زمانی پیوند پانكراس توصیه میشود كه دیابتی لزوماً در معرض پیوند كلیه قرار داشته باشد زیرا در آن صورت دیابتی مجبور است داروهای تضعیف كننده سیستم دفاعی مصرف كند.

امكان دیگری كه برای پیوند وجود دارد، این است كه به جای پیوند كامل عضو، فقط سلولهای تولید كننده انسولین (سلولهای بتا) پیوند زده شوند. در این صورت نیز مصرف داروهای تضعیف كننده سیستم دفاعی اجتناب ناپذیر خواهد بود. شایان ذكر است كه تجارب به دست آمده تاكنون بیانگر این است كه اغلب موفقیتهای این گونه درمانها دائمی نمیباشد.

دانشمندان همواره سعی میكنند راهی بیابند كه بدن فرد دیابتی خود بتواند انسولین تولید نماید لذا همواره به طور روز افزون بر روی سلولهای بنیادین تحقیقات بسیاری انجام میدهند و در این راه جایگزینهای گوناگونی را به كار می بندند.

» دانشمندان دو روش را دنبال میكنند :

1- در روش نخست تلاش بر آن است تا بتوانند سلولهای بنیادین حاصل از عضو اهدایی را به سلول بتای تولید كننده انسولین تبدیل نموده و وارد بدن نمایند. در صورت موفقیت در این كار، درمان هوشمندانه جالبی پایه گذاری خواهد شد.

 بنا به گفته ”پروفسور یواخن رایسكر (Jochen Soibler)" - محقق سلولهای بنیادین كلینیك پزشكی دانشگاه مونیخ- اینگونه سلولهای بنیادین به راحتی شروع به تكثیر میكنند و بدین ترتیب میتوان به اندازه كافی سلولهای تولید كننده انسولین خلق نمود و از این راه به مداوای تمامی بیماران دیابتی پرداخت. به نظر میرسد راه طولانی تا دستیابی به یك روش درمانی قطعی در پیش رو داریم. اگر چه موشهای آزمایشی تحت درمان از نظر میزان قندخون بهبود یافتند اما هنوز هم نمیتوان از درمان قطعی دیابت سخن گفت و یا آن كه این گونه روشهای درمانی را بر روی انسانها تضمین نمود. در ضمن هنوز مشخص نیست كه درمان از طریق سلولهای بنیادین چه عواقبی با خود به همراه خواهد داشت. به عنوان مثال باید این امر مشخص شود كه این سلولها به طور غیر طبیعی رشد نكرده و به طور غیر قابل كنترلی انسولین ترشح نكنند!؟

2- روش دیگر چنین است كه سلولهای بنیادین به دست آمده از مغز استخوان را به سلولهای پانكراس پیوند بزنند. بدین ترتیب این امید به وجود میآید كه سلولهای بتای موجود افزایش یافته و تولید انسولین را بهبود ببخشد و یا این كه خود، به سلول بتا تبدیل گردد. یك گروه پژوهشگر برزیلی مدعی هستند كه با این روش 14 بیمار دیابتی نوع اول را به طور موقت بهبود بخشیده و تمامی بیماران بلافاصله بعد از تشخیص، با سلولهای بنیادینی كه از مغز استخوان فرد بیمار به دست آمده بود مورد مداوا قرار گرفتند. در واقع این افراد توانستند ماههای مدیدی بدون تزریق انسولین زندگی كنند. این امر را باید به فال نیك گرفت.

 

پژوهشگر سلولهای بنیادین ”پروفسور یواخن زویفرت Jochen Seufert از فرای بورگ Frei burg" از این مسئله كه ”آیا در واقع این پیروزی مدیون سلولهای بنیادین میباشد یا نه“ با تردید سخن میگوید. زیرا هنگام تحقیقات، شركت كنندگان با داروهای قوی مورد معالجه قرار گرفتند كه سیستم دفاعی بدن ایشان را فلج میساخت و بدین ترتیب از پیشرفت دیابت نوع اول كه تازه آغاز شده بود جلوگیری به عمل میآمد لذا پژوهشی كه مبتنی بر این اساس باشد فاقد ارزش خواهد بود. از این رو نمیتوان برآورد دقیقی از كار به دست آورد كه آیا تأثیر این داروها بوده و یا سلولهای بنیادین موجب بهبود بیماران گشته و باعث تولید انسولین شده است؟!

هنوز هم مشخص نیست كه آیا به كارگیری سلولهای بنیادین میتواند راه حلی برای درمان بیماران دیابتی باشد یا خیر؟ انجمن دیابت آلمان هشدار میدهد كه گزارشهای ارائه شده در مورد درمان موفقیتآمیز بیماران دیابتی به كمك سلولهای بنیادین چندان هم قابل اعتماد نیست. دلیل هشدار نیز بر این اساس است كه یك شركت آلمانی در شهر كلن به بیماران دیابتی به كمك سلولهای بنیادین، روش درمانی ارائه نموده كه هزاران یورو هزینه در بر داشته و بر اساس اساسنامه این شركت نیز شركت بیمه نمیتواند هزینهای متقبل شود. هنوز هم در مورد موفقیتهای حاصل از این روش، چگونگی درمان و این كه نشده چه تعداد از بیماران مبتلا به دیابت با این روش درمانی بهبود یافتهاند، اطلاعات كاملی از سوی شركت مزبور ارائه نشده است!

موفقیت این روش درمانی هنوز هم ثابت نشده است.

"پروفسور زویفرت“ كارشناس این امر اظهار میدارد كه درمان دیابت از طریق سلولهای بنیادین هنوز در ابتدای راه قرار دارد. قبل از شروع درمان دیابت به كمك سلولهای بنیادین، باید مطالعات دقیق و گسترده كلینیكی، موفقیت این روش درمانی را تأیید كرده و از نظر عدم عارضه خطرناك جانبی مورد تأیید قرار گیرد. ”پروفسور رویفرت“ بسیار تأكید دارد كه در به كارگیری این روش به عنوان یك عامل بالقوه تردیدی وجود ندارد. او حتی روشهای دیگری را نیز مد نظر دارد تا موفقیت درمان به كمك سلولهای بنیادین را افزایش دهد. همان گونه كه آزمایشات بر روی حیوانات آزمایشگاهی نشان میدهد هر دو روش میتواند موفقیتآمیز باشد؛ پیوند سلول بتای تولید كننده انسولین از عضو اهدا كننده و همزمان، اهدای سلولهای بنیادین مغز استخوان.

در حال حاضر برای بیماران دیابتی راهی به جز این باقی نمانده كه برای گذراندن زندگی خوب و سالم، با ملاكهای دقیق تلاش كنند و یا این كه امیدوار باشند در دوره بعد زندگی، یك موش متولد شوند! اما كسی مایل نیست كه به عنوان موش آزمایشگاهی مورد آزمایش قرار بگیرد!

»  روش 1: چگونگی تبدیل سلولهای بنیادین به سلولهای بتا پانكراس.

سلولهای بنیادین از پانكراس اهدایی گرفته میشوند.

در آزمایشگاه، سلولهای بنیادین تكثیر شده و در سلولهای بتا به كار گرفته میشوند.

سلولهای تولید شده، در موش آزمایشگاهی پیوند زده میشوند.

»  روش 2: سلولهای بنیادین حاصل از مغز استخوان، محرك سلولهای بتا شوند.

سلولهای بنیادین از مغز استخوان گرفته میشوند (به عنوان مثال از مغز استخوان لگن)

سلولهای آماده شده به وسیله كاتهتر در عروق تزریق میشوند تا به سوی پانكراس بروند.

محققان حدس میزنند سلولهای بنیادین باعث شوند كه سلولهای بتا افزایش یابند و یا تبدیل به سلولهای بتا شوند.

 



ادامه مطلب
  • نویسنده : فاطمه فقیه