تبلیغات
گروه زیست شناسی ناحیه 1 کرمان

ویتامین C ، یک معجزه

  • تاریخ : چهارشنبه 23 آذر 1390
  • موضوع :
  • نظرات

یکی دیگر از ویتامینهای محلول در آب، ویتامین C یا اسید آسکوربیک می باشد. تعریف کمبود این ویتامین را می توان در «تبس» Thebus(شهری در مصر) از 1500 سال قبل از میلاد مسیح یافت. حدود 400 سال پیش از میلاد مسیح، بقراط عوارض کمبود آن را شرح داده است و در حکایات و داستانهای قدیمی نیز شرحی از علایم این بیماری دیده شده است. جیمز لیند در سال 1753م (1132ش). بر مبنای مطالعات خود گزارش می کند که از دویست سال قبل به تأثیر مرکبات در رفع عوارض کمبود این ویتامین پی برده بودند. مطالعات او به وسیله دانشمند دیگری ادامه یافت و او توانست به کمک مرکبات، اسکوربوت (نام بیماری کمبود ویتامین) شایع شده در بین ملوانان را ریشه کن سازد. با این وجود به علت بی توجهی به این تحقیقات و یافته های حاصل از آنها، در سال 1912 طی مسافرتی که کاپیتان Scottبه سواحل جنوبی قطب انجام داد، ملوانان خود را از هر گونه منبع ویتامین C محروم نمود که خود فاجعه ای در تاریخ بود. اولین بار برای کشف ویتامین C در سال 1907 (1286ش) بر روی خوکچه هندی که همانند انسان نسبت به کمبود اسیدآسکوربیک حساس است، مطالعاتی

انجام شد.

ویتامین C از غده فوق کلیوی، پرتقال و کلم استخراج گردید، البته بدون اینکه خصوصیات ویتامینی آن مشخص شود. در سال 1932 گلن کینگ ویتامین C را از لیموترش استخراج نمود و دو دانشمند دیگر ساختمان شیمیایی آن را کشف و بدین وسیله ساخت این ویتامین عملی گردید.

* خصوصیات شیمیایی

ویتامین C

اسید آسکوربیک در حقیقت قندی ساده است که به صورت کریستالی سفید رنگ بوده و به صورت خشک، پایدار است. به آسانی با اکسیژن هوا ترکیب می شود خصوصا در برابر گرما. این اکسیداسیون به وسیله حضور مس، آهن و محیط قلیایی بالا می رود. این ویتامین حساسترین ماده آلی موجود در طبیعت است و به جز اسیدها، هر عامل دیگری آن را تخریب می کند. مثلاً اگر در ظروف مسی، آهنی طبخ کنیم، به غذا حرارت شدید و طولانی بدهیم و به آن جوش شیرین بیفزاییم، ویتامین C غذا از بین می رود. همچنین له شدن، پوست کندن و ... در میوه جات و گیاهان سبب از بین رفتن Vitc آنها می گردد. به علت محلول بودن این ویتامین در آب، اغلب در آب پخت، دور ریخته می شود. بهتر است میوه ها و سبزیها را به صورت تازه مصرف کنیم و در صورت نیاز به پخت، با سرعت و در آب کم و در ظرف دربسته طبخ را انجام دهیم.

هنگامی که سبزیجات تهیه شده و 24 ساعت در یخچال نگهداری شوند 45% ویتامین C خود و در محصولات منجمد 52% آن را از دست می دهند. افرادی که در خارج از منزل غذا مصرف می کنند بایستی به این نکات توجه زیادی کنند (مثل سالادهایی که از قبل تهیه و در یخچال رستورانها به مدت طولانی نگهداری می شوند).

انسان، میمون، خوکچه هندی، خفاش هندی، بلبل و ماهی قزل آلا وابسته به منابع غذایی ویتامین Cهستند و قادر به ساخت آن در بدن خود نمی باشند. در گیاهان در طول مدت رسیدن ویتامین C جمع می شوند و احتمالاً در گیاهان این ویتامین از قند طبیعی میوه ساخته می شود.

* اهمیت ویتامین C در بدن

این ویتامین همان طور که می دانیم نقش مهمی در حفظ سلامتی انسان دارد. ویتامین C در مقایسه با سایر ویتامینهای محلول در آب، مستقیما در واکنش رهاسازی انرژی از مواد مغذی عمل نمی کند. این ویتامین فعالیت سلول سالم را حفظ می کند. سلولها را در کنار یکدیگر نگه می دارد. استخوانها و دندانها را قوی می سازد. اندامهای قلبی، عروقی، سیستم عصبی و گوارشی را تشکیل داده و حفاظت می کند.

ویتامین C در حفظ سلامت سیستم ایمنی در مقابله با عفونتها و بیماریها نقش دارد و داروها و آلاینده های محیطی را غیر سمی می کند. این ویتامین سبب حفاظت ویتامینهای A و E و اسیدهای چرب در بدن می شود. ویتامین C جذب کلسیم و آهن موجود در منابع گیاهی را افزایش می دهد. باید گفت ویتامین C معجزه می کند.

* عوارض کمبود ویتامین C

چیست؟

اولین علامت کمبود ویتامین C در بیماری اسکوربوت عدم تشکیل ماده ای به نام کلاژن است. کلاژن ماده پروتئینی است که بافتها را به هم متصل می کند و مشابه سیمانی است که موقع روی هم گذاشتن آجر جهت پیوند آنها به یکدیگر مصرف می شود.

با وجودی که در تمام بافتها یافت می شود، ولی جزء اصلی پوست، غضروف، دندان، جای زخم و استخوان است. اختلال در ساخت این ماده بخصوص در بافتهایی که تحت استرس هستند، به وجود می آید. زخمها جهت التیام به مقدار زیادی ویتامین C نیاز دارند. در فقدان آن، از دست دادن سریع کلاژن منجر به ضعف و تجزیه بافت در حال التیام می گردد. بعضی اوقات در فقدان این ویتامین که برای نگهداری غضروف محافظ استخوان لازم است، استخوان از محل خود بیرون می آید و شکل نامنظمی به خود می گیرد.

تغییرات در ساختمان دندان بیشتر وابسته به وضع ویتامین C در دوره بحرانی تشکیل دندان است. ویتامین C به علت نقش مهمی که در اعمال مغزی ایفا می کند به هنگام کمبود، سبب خستگی و ضعف در افراد مبتلا به اسکوربوت می گردد.

این ویتامین احتمالاً در پیشگیری از بیماری قلبی ـ عروقی، کاهش کلسترول خون و پایین نگه داشتن چربی خون نقش دارد.

بیماری ناشی از کمبود ویتامین C همان طور که گفته شد اسکوربوت نام دارد. کوفتگی، خونریزی زیرپوستی، افتادن دندانها، خونریزی لثه ها، تأخیر در بهبود زخمها، درد مفاصل و پاره شدن غضروفها و افزایش استعداد به عفونتها مشخصه های این بیماری هستند. بیماری اسکوربوت اطفال اولین بار در اواخر قرن نوزدهم موقعی که به جای شیر دایه از شیرهای حاضری استفاده می کردند، مشاهده شد. با اجباری کردن پاستوریزاسیون شیر، بیماری افزایش یافت. این بیماری بیشتر در اطفالی دیده می شد که از شیرهای حاضری پس از مدتها حرارت دیدن استفاده می کردند و همزمان به آنها آب میوه و یا سایر منابع ویتامین C هم داده نمی شد. همین طور مادرانی که در دوران بارداری از مقدار زیاد از حدی ویتامین Cاستفاده می نمایند، کودکان خود را دچار نیاز زیاد، بیش از مقدار موجود در شیر یا شیرخشک، به این ویتامین می کنند.

این موضوع با تحقیقاتی که بر روی خوکچه هندی انجام شده نیز به اثبات رسیده است. دادن شیر مادر، غنی سازی غذای کودک و مصرف مکمل ویتامین C، مؤثرترین روش اطمینان از مصرف کافی ویتامین C و پیشگیری از اسکوربوت دوران کودکی است.

لازم است بدانیم که تحت برخی شرایط نیاز به این ویتامین افزایش می یابد، مصرف سیگار تا 50 درصد نیاز را زیاد می کند. بیماران مبتلا به عفونتهایی مثل ذات الریه، تبهای روماتیسمی، سل و ... به مقدار بیشتری از این ویتامین نیازمندند. افراد دچار سوختگی یا شکستگی و همچنین خانمهایی که از قرصهای ضد بارداری استفاده می کنند نیز بایستی مصرف ویتامین C خود را افزایش دهند. به طوری که نشان داده شده است در مناطق سردسیر مقدار زیاد ویتامین C اثرات مفیدی داشته است و این افراد درجه حرارت پوست بدن را متعادلتر نگه می دارند و کمتر دچار یخ زدگی پاها می شوند.

شواهدی موجود است که نشان می دهد ویتامین C عمل صرفه جویی کردن را در رابطه با چندین ویتامین گروه B ـ تیامین، ریبوفلاوین، نیاسین، اسیدپانتوتنیک، پیریدوکسین، بیوتین و اسید فولیک ـ دارد. به نظر می رسد که ویتامین Cمی تواند در برخی موارد جانشین آنها شود و در مواردی دیگر از تخریب آنها جلوگیری نماید.

جالب است بدانید که دریافت کم ویتامین C در انسان و حیوان می تواند باعث تولید سنگهای صفراوی شود. لذا بایستی به زنان باردار، زنان تحت درمان با قصرهای استروژن و مصرف کننده قرصهای ضد بارداری، افراد چاق، افراد سالمند و افراد مبتلا به ناراحتی قند ـ همه آنهایی که در خطر کمبود ویتامین C هستند ـ در رابطه با ابتلا به سنگهای صفراوی هشدار داد.

اختلالات عصبی ناشی از کمبود این ویتامین شامل هیپوکندری (ناراحتی بی مورد در مورد وضع سلامتی خود)، هیستری و افسردگی به دنبال کاهش اعمال عصبی ـ حرکتی می باشد.

* ویتامین C و سرطان

نقش ویتامین C در پیشگیری از سرطان کاملاً قابل تفکر است. اطلاعات محدودی در مورد اثر محافظتی این ویتامین در برابر برخی از انواع سرطانها شامل سرطان مری و معده وجود دارد. همچنین این ویتامین در پیشگیری از سرطان مثانه و روده بزرگ نقش دارد. لذا اثرات محافظتی میوه ها و سبزیجات علیه بسیاری از بدخیمی ها تأیید می شود. این ویتامین سبب مهار تشکیل مواد سرطان زا در دستگاه گوارش می شود. در برخی مطالعات اثر حفاظتی ویتامین C در برابر سرطان، به همراه مصرف توأم آن با ویتامین E مشاهده شده است.



ادامه مطلب
  • نویسنده : فاطمه فقیه